Köprülü Yazma Eserler Kütüphanesi

Köprülü Yazma Eserler Kütüphanesi, İstanbul’un tarihi yarımadasında, Fatih ilçesi Binbirdirek Mahallesi’nde Divanyolu Caddesi üzerinde, 237 ada 9 parselde yer almaktadır. Yapı; Çemberlitaş, Çemberlitaş Hamamı ve Şerefiye Sarnıcı gibi önemli tarihi yapılarla çevrili olup Sultanahmet–Çemberlitaş tarihi aksı üzerinde konumlanmaktadır.

1661 yılında Sadrazam Köprülü Mehmed Paşa tarafından yaptırılan kütüphane, Osmanlı’da bağımsız bir yapı olarak inşa edilen ilk vakıf kütüphanesi olarak kabul edilmektedir. Arapça, Farsça ve Osmanlıca yazma eserlerden oluşan koleksiyonu ile Osmanlı döneminde önemli bir bilim ve araştırma merkezi olmuş, günümüzde de yazma eser koleksiyonlarıyla önemini sürdürmektedir. Kütüphane, Köprülü Mehmed Paşa Külliyesi’nin bir parçası olarak mimarbaşı Mustafa Ağa tarafından tasarlanmıştır.

Yapı merkezi planlı, tek kubbeli ve tek katlıdır. Batı cephesinde dört küçük kubbe ile örtülü revaklı giriş bölümü bulunmakta olup bu bölüm altı mermer sütun tarafından taşınmaktadır. Yaklaşık 30 m² büyüklüğündeki okuma salonu kuzey, doğu ve güney cephelerde yer alan pencereler aracılığıyla doğal ışık almaktadır. Kubbe ve pandantiflerde yer alan kalemişi bezemeler farklı dönemlere ait olup klasik Osmanlı üslubu ile barok etkileri birlikte yansıtmaktadır. Yapının beden duvarları yaklaşık 108 cm kalınlığında almaşık taş-tuğla örgü sistemi ile inşa edilmiş, cephelerde kireçtaşı ve od taşı kullanılmıştır.

Yapıda önemli bir yapısal hasar bulunmamakla birlikte kuzeydoğu pandantifte sınırlı bir çatlak tespit edilmiştir. Taş ve tuğla yüzeylerde yüzey kayıpları, derz boşalmaları ve sıva dökülmeleri; mermer sütunlarda kirlenme ve siyah kabuk oluşumları; metal elemanlarda korozyon gözlenmektedir. İç mekânda bulunan geç dönem ekleri ve üst üste uygulanan boya katmanları özgün elemanların algısını zayıflatmaktadır.

Restorasyon projesi, yapının özgün malzeme ve mimari karakterinin korunmasını esas almaktadır. Bu kapsamda muhdes eklerin kaldırılması, çimento esaslı müdahalelerin temizlenmesi, taş ve tuğla yüzeylerin onarılması ve kubbe ile revak örtülerindeki kurşun kaplamaların yenilenmesi planlanmaktadır. İç mekânda kalemişi süslemeler için konservasyon çalışmaları yapılacak, ahşap kitaplık ve doğramalar özgün renk ve malzeme özellikleri doğrultusunda onarılacaktır.

Proje kapsamında parsel ölçeğinde çevre düzenlemesi yapılması ve alan güvenliğini sağlamak amacıyla yapının batısında küçük ölçekli bir güvenlik kabini tasarlanmıştır. Kabinde güvenlik kontrol alanının yanısıra VRF dış ünitesinin de yer aldığı üstü açık bir teknik alan da bulunmaktadır. Kütüphaneye bakan yüzeylerde ayna kaplama kullanılarak yeni yapının görsel etkisi azaltılmış ve tarihi yapının algısı ön plana çıkarılmıştır.

Açık alan düzenlemesinde sert zemin kaplaması olarak prekast mozaik karolar kullanılmış; alanın kullanımını desteklemek amacıyla ahşap banklar, çeşme, çöp kutuları ve bilgilendirme panoları tasarlanmıştır.

Restorasyon tamamlandığında Köprülü Yazma Eserler Kütüphanesi, tarihi kimliği korunarak yeniden bir araştırma ve bilgi mekânı olarak kamusal kullanıma açılacaktır.